عيب‌هايت با تو مسامحه كند ؛ دشمنى است كه بر تو تجاوزگرى مىكند . « به طوركلى دشمن بر دو گونه است : الف - دشمن باطنى كه ذات و ماهيتش با حس درك نمىشود . ب - دشمن ظاهرى كه با احساس و شهود قابل درك است . دشمنان باطنى عبارتند از : 1 - « شيطان » كه اصل هر دشمنى است و كينه‌توزى ذاتى و ريشه‌اى او بر اساس حسادت و غرورى است كه در اصل خلقت آدم پديد آمده است و خداوند در آياتى از قرآن مجيد ، بسيار از دشمنى شيطان پرهيز داده است . 2 - « نفس امّاره » كه از اقسام نفس و همكار شيطان در دعوت به گناه و زشتىهاست و پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله در اين زمينه فرموده است : خطرناك‌ترين دشمن تو نفس توست كه ميان دو پهلويت قرار دارد . « 1 » و حضرت يوسف عليه السلام در ماجراى خويش با همسر عزير مصر از اين نفس به خدا پناه برد كه او را تا مرز نافرمانى حق نزديك نمود . دشمنان ظاهرى سه گونه‌اند : 1 - « انسان شيطان صفت » ، آدم بد ذات و كينه‌جو كه باطنى درنده‌خو و سنگدل دارد و براى ضرر زدن به ديگران به آنان يورش مىبرد و نابود مىسازد . و آن شياطين انسى هستند كه حق تعالى در سورهء ناس فرمود : بخشى از وسوسه‌ها در سينه آدمى به وسيلهء اين گروه صورت مىگيرد . كافران و منافقان از اين گروهند . 2 - « انسان بدخواه » ، كسى كه يا مخالف برترى عقلى يا علمى و عرفانى اهل فضل و دانش است . مانند دشمنى كه نادانان با عاقلان و عالمان دارند ؛ كه در حقيقت دشمن چيزى هستند كه نمىدانند .

--> ( 1 ) - بحار الأنوار : 67 / 64 ، باب 45 ، حديث 1 ؛ عدّة الدّاعى : 314 .